Uzaktan çalışma, 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabi olmakla birlikte esas olarak 10.03.2021 tarihli ve 31419 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bu nedenle konunun hem İş Kanunu hem de Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ele alınması gerekmektedir.
Çalışma Süreleri
Uzaktan çalışmanın yapılacağı zaman aralığı ve süresi iş sözleşmesinde belirtilmelidir. Mevzuatta öngörülen sınırlamalar saklı kalmak kaydıyla, taraflar çalışma saatlerinde değişiklik yapabilirler. Fazla çalışma, işverenin yazılı talebi ve işçinin onayı ile mümkündür (Yön. md. 9). Yönetmelik, fazla mesai ve tatil çalışmaları için özel düzenleme getirmemiştir; bu nedenle genel hükümler uygulanır. Uzaktan çalışanların yıllık izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil hakları, diğer işçilerle aynı şekilde korunur. Olası uyuşmazlıklarda çalışma süreleri online sistem kayıtları veya e-posta yazışmaları gibi araçlarla tespit edilebilir.
İletişim ve Denetim
Uzaktan çalışan ile işveren arasındaki iletişimin yöntemi ve zaman aralığı taraflarca belirlenir. Bu düzenlemenin iş sözleşmesine yazılması, iş takibi konusunda doğabilecek ihtilafları önleyecektir (Yön. md. 10).
Veri Güvenliği
İşverenin, işçiye ait verilerin korunması konusundaki yükümlülükleri uzaktan çalışmada da aynen devam etmektedir. İşveren, gerekli bilgilendirmeleri yapmalı ve teknik güvenlik tedbirlerini almalıdır (Yön. md. 11). Özellikle işçinin kendi bilgisayarını kullanması halinde güvenlik açıkları daha yüksek olabilir. Bu nedenle işveren, veri kaybı veya üçüncü kişilerce erişim risklerini dikkate almak ve önleyici önlemler almak zorundadır.
İş Sağlığı ve Güvenliği
Uzaktan çalışmada da işin niteliğine uygun iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almak işverenin yükümlülüğündedir. İşveren, çalışanı bilgilendirmeli, gerekli eğitimleri sağlamalı, sağlık gözetimi yapmalı ve sağladığı ekipman için iş güvenliği tedbirlerini yerine getirmelidir (Yön. md. 12).
İş kazası tanımı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesinde yapılmıştır. Buna göre iş kazasının işyerinde meydana gelmesi şart değildir; işverenin işi nedeniyle veya işin ifası sırasında meydana gelen kazalar iş kazası sayılır. Bu nedenle, evden çalışan bir işçinin evde yaşadığı her kaza iş kazası sayılmaz. Ancak işin ifası sırasında meydana gelen kazalar, evde gerçekleşmiş olsa dahi iş kazası kapsamında değerlendirilir. Dolayısıyla işverenin uzaktan çalışma halinde de iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri devam etmektedir.
Sonuç
Uzaktan çalışma, klasik iş ilişkisinden farklı yöntemler içerse de, işçi hakları bakımından temel prensipler değişmemektedir. Çalışma süresi, iletişim yöntemleri, veri güvenliği ve iş sağlığı–güvenliği alanlarında işverenin sorumlulukları devam eder. Uzaktan çalışmanın yaygınlaşması, işverenlerin sözleşme hükümlerini daha açık ve detaylı düzenlemesini gerekli kılmaktadır. Bu nedenle, tarafların hak ve yükümlülüklerini korumak için iş sözleşmelerinde uzaktan çalışmaya ilişkin hükümler net olarak yer almalıdır.
