“İklim Kanunu Teklifi” TBMM tarafından 02.07.2025 tarihinde onaylanmış olup 9 Temmuz 2025 tarihli ve 32951 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yayımlandığı tarih itibariyle 7552 sayılı İklim Kanunu olarak yürürlüğe girmiştir. Kanunun tam metnine https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/07/20250709-1.htm linkinden ulaşılabilir.
Kanunun amacı 1. Madde doğrultusunda; yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadele etmek, sera gazı emisyonlarının azaltılması ve iklim değişikliğine uyum faaliyetleri ile planlama ve uygulama araçlarını, gelirleri, izin ve denetimi ve bunlara ilişkin yasal ve kurumsal çerçevenin usul ve esaslarının belirlenmesi olarak tanımlanmıştır.
Kanunun 2. Maddesi kapsamında ilk defa hukuki olarak tanımlanmış bazı kavramlar bulunmaktadır. Kanunun esaslarının ve amacının anlaşılabilmesi için bilinmesi gereken en önemli tanımlardan bazıları; Adil geçiş, Denkleştirme, Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), Emisyon Ticaret Sistemi piyasası (ETS piyasası), Esneklik mekanizmaları, Gömülü sera gazı emisyonları, Gönüllü karbon piyasaları, İklim adaleti, İklim değişikliğine uyum, İklim finansmanı, İklim değişikliğiyle mücadele teşviki, Karbon fiyatlandırma araçları, Karbon kredisi, Karbondioksit eşdeğeri, Sera gazı emisyonu’dur. Ayrıca bknz. İklim Kanunu md. 2.
Emisyon Ticaret Sistemi’ne ise özel olarak değinmek gerekmektedir
Kanun kapsamında en önemli adımlardan biri olarak Başkanlık tarafından Emisyon Ticaret Sistemi’nin (ETS) kurulmasıdır. ETS tarafından ulusal tahsisat planları hazırlanacak ve tahsisatların dağıtımı yapılacaktır. Tahsisat kavramı ise misli nitelikte, devredilebilen, kaydi olarak ihraç edilen ve belirli bir süre boyunca bir ton karbondioksit eşdeğerinde sera gazı emisyon hakkını ifade eder.
Yine kanunun 2. Maddesine yer alan Denkleştirme kavramı da bu konuyla ilgilidir. Denkleştirme, karbon kredilerinin Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında veya gönüllü taahhütlerin yerine getirilmesinde kullanılmasını ifade etmektedir. Yani gönüllü taahhütler karşılığında tahsisat değeri arttırılabilecektir.
İşbu ETS sistemi ile karbon fiyatlamasını esas alarak çevresel maliyetlerin ekonomik sisteme entegre edilmesini hedeflemektedir. Bu kapsamda, sera gazı emisyon izni bulunanlar yıllık doğrulanmış emisyon miktarına eşdeğer şekilde tahsisat tesliminde bulunacaktır. Bu noktada Kanunun 2. Maddesinde yer alan “Esneklik Mekanizmaları” kavramına da değinmek gerekecektir. Esneklik mekanizmaları: ETS’de yer alan işletmelere tahsisat teslimat yükümlülüklerini yerine getirirken bir önceki veya bir sonraki dönemin tahsisatlarını kullanma hakkı ile denkleştirme kullanımı ve benzeri imkânlar sağlayan süreçleri ifade etmektedir. Benzer şekilde tahsisatların birincil piyasada satışı ve gönüllü karbon piyasasıyla denkleştirme işlemleri de yapılabilecek durumdadır.
Bu kapsamda gerçek ve tüzel kişiler sera gazı emisyon izni alacak ve Kanunun uygulanmasında ilerleyen süreçlerde Yönetmelikle belirlenecek usul ve esaslar kapsamında, sera gazı emisyon izninin geçerlilik süresi içerisinde tesisin niteliğinde veya işleyişinde gerçekleşen değişiklikler ile sera gazı emisyon izni sahibi gerçek veya tüzel kişilerde meydana gelecek değişiklikler neticesinde sera gazı emisyon izni Başkanlık tarafından güncellenecek veya iptal edilebilecektir. ETS kapsamına dâhil olan işletmeler tarafından doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon değerine karşılık gelecek şekilde yıllık tahsisat tesliminde bulunulması zorunlu olacaktır.
Geçiş Hükümleri kapsamında öncelikle pilot ETS uygulaması yapılacaktır.
Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 yıl içerisinde ETS kapsamı dâhilinde yer alacak işletmeler sera gazı emisyon izni almak zorundadır.
Kanun kapsamındaki yükümlülükleri hazırlama ve uyarlama yükümlülükleri ilgili kurum ve kuruluşlarca en geç 31/12/2027 tarihine kadar yerine getirilmelidir. Cumhurbaşkanı, bu süreyi bir yıla kadar uzatmaya yetkilidir.
Buna göre Kanunun 4/3 maddesi ile Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerin, kendi yetki ve sorumlulukları çerçevesinde; plan ve projeler yapması, yaptırması, uygulaması, desteklemesi ve iş birliği yapması düzenlenmiş olup 3/b maddesinde ise oldukça geniş bir ifade ile Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerin, bu Kanun doğrultusunda “kamu yararı gözetilerek alınacak tedbirlere ve düzenlemelere süresinde uymakla ve bunları uygulamakla yükümlü olduğu” belirtilmiştir. Bu kapsamda AVM ve perakendeciler olarak özellikle uyulması ve uygulanması gereken bazı yükümlülükler söz konusu olacaktır. Buna göre;
KURUM VE KURULUŞLAR YÖNÜNDEN
Öncelikle belirtmek gerekecektir ki kanunun genelinde “Kurum ve Kuruluşlar” ifadesi geçmektedir. Kanunun 2. Maddesinde yer alan “Tanımlar” kısmında ise işbu kurum ve kuruluşların kimler olduğu belirtilmemiştir. Yani özel hukuk kişisi olan ve tüzel kişiliği bulunan işletmelerin işbu kapsamda kaldığı açıkça ifade edilmese de kanunun amacı ve esası nazara alındığında kurum ve kuruluşlara yüklenen sorumlulukların özel hukuk kişisi konumunda olan işletmeler için de uygulanması gerektiği görüş ve kanaatindeyiz. O halde;
Kanun kapsamında kurum ve kuruluşlar;
- Emisyon Azaltım Planları kapsamına; enerji, su ve hammadde verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı, karbon ayak izinin azaltılması gibi uygulamaları planlamak ve hayata geçirmekle yükümlüdür (Madde 5/4).
“Sıfır atık sistemi” kurmak ve izlemek zorundadırlar. Bu sistemlerin ne şekilde gerçekleşeceği ise henüz net olarak belirlenmiş değildir. Zira Kanunun 8/b maddesi uyarınca döngüsel ekonomi hedefleri ve sıfır atık uygulamaları çerçevesinde ürünlerin yeniden kullanımı, atıkların yan ürün, alternatif ham madde olarak kullanılması ve geri dönüşüm/geri kazanım ile elde edilen ürünlerin zorunlu kullanım oranlarının belirlenmesine yönelik çalışmaların ilgili bakanlıklarla koordineli olarak Bakanlık tarafından yapılacağı belirtilmiştir.
- İklim Değişikliğine Uyum Önlemleri; Bina altyapılarında iklim değişikliğine uyum sağlayacak önlemler alınmalı (örneğin ısı yalıtımı, su yönetimi, doğal havalandırma). Risk ve etkilenebilirlik analizlerini göz önünde bulundurarak altyapı planlamaları yapılmalıdır (Madde 6).
Yine aynı şekilde bu işlemlere ilişkin net sınırlar getirilmemiş olup Kanunun 6. maddesi kapsamında ilgili kurum ve kuruluşlarca iklim değişikliği ile ilişkili mevcut veya olası kayıp ve zararları önlemeye, riskleri en aza indirmeye veya fırsatlardan yararlanmaya yönelik uyum faaliyetlerinin Başkanlık tarafından yayımlanan veya güncellenen strateji ve eylem planları doğrultusunda belirleneceği düzenlenmiştir.
- Veri Paylaşımı ve Raporlama; KVKK hükümleri saklı kalmak koşuluyla Bakanlık ve İklim Değişikliği Başkanlığı ilgililerden gerekli gördüğü tüm bilgi, belgeleri isteyebilir olduğundan gerekli bilgi ve belgelerin istenmesi halinde ibraz edilmesi yükümlülüğü bulunmaktadır. (Madde 4/4).
Bu kapsamda Kanunun 14. Maddesi ile çeşitli idari yaptırımlar öngörülmüş olup örneğin bilgi ve belge sunma yükümlülüğüne ilişkin olarak “Doğrulanmış sera gazı emisyon raporlarını” süresinde sunmayanlara 500.000,00 TL Türk lirasından 5.000.000,00 TL’ye kadar idari para cezası verileceği düzenlenmiştir.
- Yerel Eylem Planlarına Katılım; Kanunun 7. Maddesi kapsamında yerel eylem planlarının hazırlanacağı, bu planların her ilin bütüncül bir planı olacak şekilde vali koordinasyonunda; büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde il belediyesi ve il özel idaresi tarafından birlikte, ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla hazırlanacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla işletmeler olarak Yerel Eylem Planlarının uygulanmasında işbirliği yapması ve yerel kararlara uyumlu davranması beklenmektedir. Aynı şekilde bu eylem planlarının hazırlanması amacında yukarıdaki başlıkta yer verildiği üzere işletmeler özelinde çeşitli bilgi ve belgeler talep edilir ise yetkililer ile bu bilgi ve belgelerin paylaşılması gerekecektir.
İŞLETMELERİN ÖZELLİKLE DİKKAT ETMESİ GEREKEN HUSUSLAR İSE KISACA ŞU ŞEKİLDE ÖZETLENEBİLİR
- Düşük Karbonlu Faaliyetler üretmeleri amacıyla alternatif ham madde ve düşük karbonlu ürün kullanımını teşvik etmeleri (Madde 5/4), ürünlerin karbon ayak izini azaltmaya yönelik önlemler almaları (yeniden kullanılabilir ambalaj, düşük emisyonlu lojistik vb.) beklenmektedir.
- Sıfır Atık ve Döngüsel Ekonomi gereğince ürünlerin yeniden kullanımı, atıkların yan ürün, alternatif ham madde olarak kullanılması ve geri dönüşüm/geri kazanım ile elde edilen ürünlerin zorunlu kullanım oranlarının belirlenmesine yönelik çalışmalar yapılmalıdır. Bu çalışmalar ilgili bakanlıklarla koordineli olarak Bakanlık tarafından yapılacaktır. Örneğin atıkları kaynağında ayırmak, geri dönüştürmek ve tekrar kullanıma sunmak için sistem kurmak (Madde 8/1-b).
- Yukarıda işletmeler yönünden özellikle belirtilen Bakanlıklar ve Başkanlıklar tarafından sunulan ulusal ve/veya yerel eylem planlarına uymak, talep edilen bilgi ve belgelerin temin edilmesi vb. hususlar perakende işletmeler için de geçerli ve oldukça önemli sonuçlardır. Bu hususlara aykırılık halinde yine kanunun 14 ve devamında yer alan cezai hükümler söz konusu olacaktır. Ayrıca suç teşkil eden eylemler sebebiyle de ceza hükümleri kapsamında ceza yargılaması söz konusu olacaktır. Örneğin, yanıltıcı ve/veya yalan beyanda bulunmak.
SONUÇ OLARAK
İlk aşamada mutlaka ulusal ve yerel planların, uyum süreçlerinin ve eylemlerin güncel olarak mutlaka takip edilmesi, bu kapsamda alınan genel ve özel tebliğlerin cevapsız bırakılmaması ve sürecin aktif şekilde yürütülmesi öncelikle önerilir.
İşletmeniz özelinde orta ve uzun vadeli hedefleri içeren strateji ve eylem planlarını, Ulusal Katkı Beyanı doğrultusunda hazırlamak, uygulamak, izlemek ve güncellemekle yükümlü olunduğu için çevre mühendisliği veya sürdürülebilirlik danışmanlığı hizmeti alarak süreçlerin teknik kapsamda kurumsallaştırılması ve karbon ayak izi, sera gazı emisyon değerlerinin hesaplaması ve raporlanmasını son derece önemlidir. İlerleyen süreçlere katkı sağlamak amacıyla işletmeniz özelinde sıfır atık sistemi ve sürdürülebilirlik vb. politikaların verimli bir şekilde oluşturulması ve işletilmesi için iş ortaklarınızla işbirliği sağlanması gerekebilecektir.
